counselling-psychotherapy Ψυχοθεραπεία: Σημαντικός όγκος ερευνών αναδεικνύει την σχέση που υπάρχει μεταξύ ψυχοκοινωνικών παραγόντων και της λειτουργίας του ανοσοποιητικού. Συμβάντα ζωής (π.χ μια σοβαρή αρρώστια), στρες, ακόμη και χαρακτηρολογικά στοιχεία φαίνεται ότι επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργία του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (Κ.Ν.Σ) και παρεμποδίζουν σημαντικά την λειτουργία του ανοσοποιητικού.

 

Τόσο τα ερευνητικά όσο και τα κλινικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι η ικανότητα απόκρισης και η ετοιμότητα του ανοσοποιητικού στην αντιμετώπιση παθογόνων μικροοργανισμών, επηρεάζονται από το στρες. Χρόνιο/οξύ άγχος μειώνει σημαντικά την ικανότητα απόκρισης του ανοσοποιητικού, κάνοντας έτσι την αρρώστια πιο επιθετική και τον ασθενή πιο ευάλωτο (Kaplan et al 1995).

Αλλαγές στο Κ.Ν.Σ. μεταβάλλουν την ανοσολογική απόκριση όπως επίσης αλλαγές στα ορμονικά και νευροδιαβιβαστικά επίπεδα διαφοροποιούν και τις ανοσολογικές αποκρίσεις του οργανισμού και το αντίστροφο. Οι ορμόνες του στρες γενικά περιορίζουν σημαντικά την ανοσολογική απόκριση. Στρεσογόνοι παράγοντες και η απάντηση του οργανισμού σε αυτούς επηρεάζουν σημαντικά την εξέλιξη αυτοάνοσων νοσημάτων, λοιμωδών νόσων (π.x HIV/AIDS) και του καρκίνου(Cassileth 1985).

Τι είναι όμως αυτό που ονομάζεται άγχος-στρες;

Τι είναι όμως αυτό που ονομάζεται άγχος-στρες; Ας ξεκινήσουμε όμως με τον όρο της αλλαγής, γιατί όλη μας η ζωή είναι μια συνεχής αλλαγή. Κάθε τι που αλλάζει εμπεριέχει μέσα του και την αναγκαιότητα της προσαρμογής στο καινούριο με τον άλφα ή βήτα τρόπο. Αποφοιτώντας από το σχολείο μπορεί να είναι το ίδιο δύσκολο όπως ξεκινώντας το σχολείο, το ξεκίνημα μιας νέας δουλειάς μπορεί να είναι το ίδιο δύσκολο όπως χάνοντας μια δουλειά.

Ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την αλλαγή καθορίζει και τον βαθμό προσαρμογής μας στο νέο.
Αν η αντίληψη μας είναι θετική προς την αλλαγή τότε και η προσαρμογή μας στο καινούριο είναι επιτυχής, χωρίς προβλήματα.
Αν όμως η αντίληψη μας είναι αρνητική, τότε το σώμα μας αυτόματα θα τεθεί σε κατάσταση άμυνας, ενεργοποιώντας τους ψυχοφυσιολογικούς μηχανισμούς του άγχους, με σκοπό την αντιμετώπιση μιας επικείμενης απειλής (το καινούριο σε αυτή την περίπτωση).
Ο Cannon βρήκε ότι αυτοί οι ψυχοφυσιολογικοί μηχανισμοί που ενεργοποιούνται από το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα (Α.Ν.Σ) και πιο συγκεκριμένα από το Συμπαθητικό Νευρικό Σύστημα (Σ.Ν.Σ) (συμπαθητική μοίρα)και έχουν σαν στόχο την αντιμετώπιση της απειλής (flight or fight απόκριση), προκαλούν:

• Αύξηση των καρδιακών παλμών
• Αύξηση της αρτηριακής πίεσης, αγγειοσυστολή
• Ταχύπνια
• Όξυνση των αισθήσεων όρασης και ακοής
• Πλούσια παλαμιαία εφίδρωση
• Άνω και κάτω άκρα κρυώνουν, γιατί το αίμα κατευθύνεται από τα άκρα προς τις μεγάλες εσωτερικές μυϊκές ομάδες
• Αύξηση επιπέδου γλυκόζης στο αίμα
• Αύξηση μυϊκού τόνου

Εάν αυτή η αίσθηση απειλής παραταθεί ικανό χρονικό διάστημα και περάσει σε χρόνια φάση τότε η διέγερση του Σ.Ν.Σ δεν σταματά ποτέ και έτσι μπορεί να προκύψουν θέματα υγείας (ψυχοσωματικά). Η μακροχρόνια διέγερση του Σ.Ν.Σ – συνέπεια χρόνιου άγχους- έχει συνήθως ως αποτέλεσμα την καταπόνηση του ανοσοποιητικού και ενδοκρινικού συστήματος (ψυχονευροανοσολογία). Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ένα καταπονημένο σε διάρκεια χρόνου ανοσοποιητικό σύστημα, δεν επιτελεί σωστά την λειτουργία του και έτσι το άτομο είναι πολύ πιο ευάλωτο σε παθογόνους παράγοντες . Ο άνθρωπος αρρωσταίνει πιο εύκολα και δυσκολότερα αναρρώνει.

Μείωση της διέγερσης του Σ.Ν.Σ

Η μείωση της ψυχοφυσιολογικής διέγερσης του Σ.Ν.Σ μπορεί να πραγματοποιηθεί με τεχνικές χαλάρωσης. Μια τέτοια βασική μορφή χαλάρωσης είναι η προοδευτική μυοχαλάρωση ( Progressive Muscle Relaxation – PMR) δια της οποίας – όπως εξάλλου υποδηλώνει και η λέξη χαλάρωση- μαθαίνει κάποιος ενεργητικά να χαλαρώνει όλο το σώμα αλλά και τα εσωτερικά όργανα (καρδιά, πνευμόνια κ.λ.π.) κι έτσι να επαναφέρει όλο τον οργανισμό σε ηρεμία.

Η τεχνική της προοδευτικής μυοχαλάρωσης μπορεί να πλαισιωθεί και από τεχνικές της βιοανάδρασης (biofeedback, BF). Αυτή η συνδυαστική τεχνική , δηλ PMR+BF, έχει αποδειχθεί από ερευνητικά δεδομένα αλλά και από την καθημερινή κλινική πράξη ότι έχει πολύ καλά αποτελέσματα σε μια πλειάδα ψυχικών διαταραχών, κυρίως όμως στις αγχώδεις διαταραχές, τις μονοπολικές διαταραχές της διάθεσης (κατάθλιψη), αλλά και στην διαχείριση του άγχους και την απευαισθητοποίηση από φοβίες που είναι πολύ σημαντικοί παράγοντες στον αστερισμό των αυτοάνοσων νοσημάτων.

 

Παντελής Κεβρεκίδης, Ψυχολόγος, MSc, PhD