Brain-Gears-IconΝευροψυχολογική  Αποκατάσταση είναι η ειδική επανορθωτική  αγωγή  για  τις  γνωστικές, συναισθηματικές  και  συμπεριφορικές  διαταραχές  που  προκύπτουν  ως  αποτέλεσμα  εγκεφαλικής  βλάβης,  ποικίλης  αιτιολογίας (π.χ. τραυματισμός, υποξία,  ρήξη ανευρύσματος κ.λ.π).


Υπάρχουν  δυο  τύποι  νευροψυχολογικής  αποκατάστασης:

1. Επανορθωτική αποκατάσταση (restorative rehabilitation),  είναι η, κατά το δυνατόν, πλήρης  αποκατάσταση  εγκεφαλικών  λειτουργιών  που  έχουν υποστεί βλάβες.

2. Αντισταθμιστική  αποκατάσταση (compensatory rehabilitation), βοηθά τον ασθενή να  αναπτύξει  αντισταθμιστικούς  μηχανισμούς  για  βλάβες  που  είναι μόνιμες.

Αν  και η  επανορθωτική αποκατάσταση  είναι  ο  τύπος  της αποκατάστασης  που  σχεδόν  πάντα είναι  η αρχική  επιλογή,  οι  ανάγκες του  συγκεκριμένου  ασθενούς  θα  προσδιορίσουν  ποιος  τύπος  από  τους δυο  θα υιοθετηθεί  τελικά.  Δηλαδή  ο  ασθενής  μπορεί  να κάνει  επανορθωτική  αποκατάσταση  για  ένα  είδος  βλάβης  και  αντισταθμιστική  για μια άλλη.

Ξεκινώντας το  πρόγραμμα αποκατάστασης, ο νευροψυχολόγος  θα  βοηθήσει  τον ασθενή  και  συχνά και την οικογένειά του, στο  να αντιμετωπίσουν  τις συναισθηματικές  και συμπεριφορικές  συνέπειες  της  βλάβης. Η  γνώση  ότι η ζωή ίσως  ποτέ  να μην  είναι η  ίδια  όπως πριν από την  βλάβη  είναι τρομακτική  και πολύ συχνά πυροδοτεί μια  παρατεταμένη και βαθιά κρίση. Εκνευρισμός, συχνές εκρήξεις  θυμού, συναισθηματική αστάθεια  και  δυσκολία ελέγχου της  παρόρμησης είναι συχνά οι συνέπειες  της εγκεφαλικής βλάβης-μεταξύ άλλων-.  Ο νευροψυχολόγος,  πέραν  της  ψυχοθεραπείας  με τον ασθενή  και την συμβουλευτική  εργασία με την  οικογένεια, θα πρέπει να παραπέμψει και σε άλλους ειδικούς του χώρου, ανάλογα με τις ανάγκες, σε υποστηρικτικές ομάδες, συλλόγους κλπ. Είναι πολύ σημαντικό οι ασθενείς  και οι οικογένειές τους να μην απομονωθούν στο πρόβλημά τους.

Σε περίπτωση νοσοαγνωσίας, μια συνηθισμένη  κατάσταση στην εγκεφαλική βλάβη όπου  ο  ασθενής  δεν  έχει συνείδηση  των δυσκολιών  του,  ο  νευροψυχολόγος  θα πρέπει να τον βοηθήσει  να τις  αντιληφθεί.  Αυτή  η κρίσιμη  διαδικασία συνειδητοποίησης των δυσκολιών του και με τους κατάλληλους θεραπευτικούς χειρισμούς  αυξάνει την κινητοποίησή του για την σκληρή αποκαταστατική εργασία που θα ακολουθήσει.

Κατ’ αρχήν,  είναι  απαραίτητη μια προσεκτική  νευροψυχολογική  αξιολόγηση. Αυτό θα  βοηθήσει  τους ειδικούς  που  μαζί και με  άλλες εξετάσεις, θα καθορίσουν την έκταση  και το είδος της  βλάβης και θα προσδιορίσουν τις ‘δυνατές’ και ‘αδύνατες’ πλευρές του ασθενή. Στη συνέχεια  θα  καταρτισθεί  ένα θεραπευτικό πρωτόκολλο με άμεσους (βραχυπρόθεσμους) στόχους  αλλά και με ένα  μακροπρόθεσμο  αποκαταστατικό προσανατολισμό.    

Πως  δημιουργείται  και  υλοποιείται ένα  πρόγραμμα  αποκατάστασης;

Ένα  πρόγραμμα  αποκατάστασης  είναι το αποτέλεσμα συνεκτίμησης  των:

  • ιστορικό του ασθενούς
  • της  κλινικής του εικόνας
  • των εργαστηριακών (ΗΕΓ, προκλητά δυναμικά κ.λ.π)
  • των νευροαπεικονιστικών (ΗΑΤ, MRI)
  • της Νευροψυχολογικής  εκτίμησης
  • άλλες πληροφορίες π.χ.  από την οικογένεια του ασθενούς.


Η  υλοποίηση ενός  θεραπευτικού πρωτοκόλλου αφορά  σε 4  διαφορετικούς τομείς  που  ωστόσο  επηρεάζουν ο ένας τον άλλο και λειτουργούν συνεργικά.

Ασκησιολόγιο  ανάδυσης-βελτίωσης της λειτουργίας της προσοχής  έχει σαν στόχο, στην αρχική τουλάχιστον φάση, να  βελτιστοποιήσει την  συμπεριφορά  προσανατολισμού (orientation reaction  O.R) και κατά συνέπεια, βελτιστοποίηση της λειτουργίας των  κυκλωμάτων που σχετίζονται  με  την κατευθυνόμενη προσοχή  και συγκέντρωση. Αυτό το ασκησιολόγιο είναι η προϋπόθεση  για την ανάδυση  των λειτουργιών της μνήμης, επεξεργασίας  ερεθισμάτων  και εκτελεστικής απόκρισης.
 
Τα  προγράμματα  είναι ‘ιεραρχικά’  δομημένα  πρωτόκολλα  σε  θεραπευτικούς στόχους  που  κατακτώνται από τον  ασθενή  στον δικό του χρόνο  και  ρυθμό.  Τα πρωτόκολλα  ‘δουλεύονται’  καθημερινά  από τον ασθενή  με  στόχο  την σταθεροποίηση  και γενίκευση  αποκτηθεισών  δεξιοτήτων όχι μόνον  σε κλινικό  περιβάλλον  αλλά  και στην καθημερινότητά του. Η δομημένη  σε μικρούς  και άμεσους στόχους αποκατάσταση είναι μετρήσιμη ως προς τα αποτελέσματα της και τροφοδοτεί με σημαντικές πληροφορίες  τους θεραπευτές αλλά και τον ασθενή για την πορεία της θεραπείας. Αυτή  η συνεχής ροή πληροφοριών  φαίνεται να επιταχύνει  την ‘νευρωνική ανάρρωση’, διευκολύνοντας  την νευρωνική  αναδιοργάνωση, αυξάνοντας έτσι  την κινητοποίηση του ασθενούς για επίτευξη των θεραπευτικών στόχων.

Ψυχοθεραπεία (ατομική ή/και οικογενειακή) για την διαχείριση των συμπεριφερικών και των συναισθηματικών δυσκολιών που προκύπτουν ως αποτέλεσμα των εγκεφαλικών βλαβών.

Τεχνικές βιοανάδρασης (biofeedback-SCR, BF, EEG κ.λ.π), είναι διαγνωστικό-θεραπευτικές  τεχνικές  που χρησιμοποιούνται  σ’ ένα ευρύ  φάσμα προβλημάτων  που προκύπτουν συνεπεία εγκεφαλικής βλάβης όπως π.χ διαφοροποίηση  της συχνότητας της ηλεκτρομαγνητικής δραστηριότητας του εγκεφάλου,  θεραπεία  αγχωτικών διαταραχών  με την ηλεκτροδερμική  βιοανάδραση(SCR/EDA), αυξημένη ροή του αίματος  στα άκρα (Blood flow, BF) στο σύνδρομο των κρύων άκρων(νόσος Raynaud)κ.λ.π.

Οι  τεχνικές της  βιοανάδρασης ή βιοανατροφοδότησης (biofeedback)  βοηθούν το ασθενή  να αποκτήσει έλεγχο πάνω στις εκδηλώσεις  του Αυτόνομου Νευρικού  Συστήματος (ΑΝΣ)  μειώνοντας έτσι  σημαντικά  το πρόβλημα του άγχους  που  σχετίζεται με την γενικότερή του κατάσταση.

Συμβουλευτική και βοήθεια   στο να αντιμετωπίσει ο ασθενής, αλλά και η οικογένεια του  τα προβλήματα της τρέχουσας πραγματικότητας στην καθημερινή του ζωή (π.χ. θέματα απασχόλησης και επαγγελματικού προσανατολισμού, συμβίωση κ.α.)

Πότε είναι ο καλύτερος  χρόνος να ξεκινήσει η νευροψυχολογική αποκατάσταση;
Αυτό το ερώτημα μπορεί να απαντηθεί μόνον με  ένα τρόπο: Το συντομότερο δυνατό αμέσως μετά την διάγνωση. Σε κάθε περίπτωση, έστω και στην παραμικρή υποψία  ότι ‘κάτι δεν πάει καλά’, πρέπει να επισκεφθούμε τον ειδικό αμέσως.

Πόσο χρόνο  διαρκούν αυτά τα προγράμματα αποκατάστασης;
Αυτό εξαρτάται κυρίως  από την σοβαρότητα  και την έκταση της βλάβης κατ’ αρχήν  αλλά και από την συμμόρφωση  του ασθενούς και της οικογένειας του στο θεραπευτικό πρόγραμμα κατά δεύτερον.      

 

Παντελής Κεβρεκίδης, Ψυχολόγος, MSc, PhD